خودسازی در کلام امام صادق(ع)(حدیث بصری)

روایت عنوان بصری یکی از دستور العملهای بسیار مهم وجود مقدس امام صادق است که در بر دارنده نکاتی نغز و بدیع در تهذیب نفس است که جهت استفاده تمامی پیروان مکتب نورانی ائمه دین صادر فرموده اند  . ترجمه این روایت شریف را برای بهره مندی تمامی مشتاقان سلوک الی الله ذکر می کنیم

عنوان بصری پس از چندین بارمراجعه به خدمت امام صادق(ع) می رسد و جواب امام صادق(ع) را در پاسخ به علم آموزی چنین نقل می کند(به مضمون):
عرضه داشتم از خداوند می خواهم از علم شما روزیم فرماید.
حضرت فرمود:علم به آموختن نیست. علم نور است و در قلب کسی قرار می گیرد که خداوند تبارک و تعالی هدایت او را اراده فرموده باشد؛ بنابراین اگر علم خواهی ابتدا باید حقیقت عبودیت را در وجودت بخواهی و علم را با عمل کردن طلب می کنی و از خداوند طلب فهم کن تا علم را به تو بفهماند.
عرض کردم حقیقت عبودیت و بندگی چیست؟

فرمود به سه چیز است:
1)اینکه بنده خدا در مورد آنچه که پروردگار به او سپرده است از خودش مالکیتی نبیند.
(مالک حقیقی خداوند تبارک و تعالی است همه اموال را از خداوند می بیند و آن را در جایی مصرف می کند که خداوند امر فرموده است.و با مالک ندانستن خود انفاق کردن در امری که خدا فرموده برایش آسان می شود.)
2)بنده خدا برای خودش مصلحت و تدبیر اندیشی نمی کند.(مصلحت و تدبیر حقیقی در دست خداست؛و وقتی تدبیر امور را به مدبرش بسپارد اهل توکل می شود و تحمل مصیبتهای دنیا برایش آسان میشود.)
3) تمام اشتغال او در کاری است که خداوند به آن امر فرموده است.(وقتی به دنبال اشتغال به اوامر الهی و دوری کردن از نواهی باشد فرصتی برای فخر فروشی و خودنمایی به مردم پیدا نمی کند.)

پس هنگامی که خداوند بنده ای را با این صفات گرامی بدارد.دنیا و ابلیس و مردم در نظرش کوچک شده و دیگر دنیا را برای زیاده خواهی و فخر و مباهات به مردم و عزت و جاه طلبی آنچه را که نزد مردم است نمی خواهد و عمرش را به بیهودگی نمی گذراند.
عرض کردم مرا توصیه ای بفرمایید:
فرمودند: تورا به نه چیز وصیت می کنم که آنها توصیه من به همه آرزومندان سیر و سلوک الی الله است.
سه مورد در تربیت و ریاضت نفس است؛سه مورد در حلم و بردباری و صبر است و سه امر دیگر در علم و دانش است.

آنچه در تربیت و ریاضت نفس است:
1) مبادا چیزی را بخوری که به آن اشتها نداری چرا که موجب حماقت و نادانی میشود.
2) تا گرسنه نشوی چیزی را نخور
3) زمانی که غذایی خوردی با نام خدا و حلال باشد.همواره حدیث حضرت رسول (ص) رابه یاد داشته باش؛که فرمود:آدمی هیچ ظرفی را بدتر از شکمش پر نکرده است. پس هنگامی که خواست غذا بخورد یک سوم شکمش را برای آب ،یک سوم را برای طعام و یک سوم را برای نفس قرار دهد.

اما سه موردی که در آن حلم و بردباری است:
1) اگر کسی به تو گفت که اگر یکی بگویی ده تا می شنوی به او بگواگر ده تا بگویی سخنی نمی شنوی.(عفت کلام داشته باش و از نزاع بپرهیز)
2)اگر کسی به تو دشنام داد به او بگو اگر تو راست می گویی از خداوند می خواهم مرا ببخشد و اگر دروغ می گویی از خداوند می خواهم تو را ببخشد.
3) اگر کسی تو را تهدید به دشنام کرد تو او را به خیر خواهی و نصیحت و مراعات دعوتش کن.

و در آخر سه امری که در علم و دانش است:
1) آنچه را نمی دانی از عالمان بپرس و مبادا برای به زحمت انداختن و امتحان کردن آنها سوال کنی.
2) مبادا براساس خود رایی دست به کاری بزنی که به آن علم نداری و در تمامی امور تا آنجا که ممکن است مسیر احتیاط را رها نکن.
3)همان گونه که از شیر درنده فرار می کنی از فتوا دادن بدون علم بپرهیز و گردن خود را پل عبور مردم نکن.

پی نوشت: بحارالأنوار ج : 1 ص : 225

منبع : المبین